بهداشت حرفه ای کاشان - مشهد

ارزيابی پوسچر(وضعيت بدن) به روش RULA

   امروزه روند رو به رشد تكنولوژي وفن آوري مخـصوصا در كـشورهاي در حـال گـسترش واحـدهاي توليـدي و همچنين ارائه خدمات ماشيني باعث ارتقاء سطح كيفي كار ومحصولات شده اسـت . در عـين حـال در انجـام ايـن فعاليت بلااجبار عوامل زيان آوري وجود دارد كـه بـر سـلامتي نيـروي كـاراثر گذاشـته وسـلامتي اورا تهديـد مـي كنــد . از جملــه عوامــل زيــان آور وجــود ريــسك فــاكتور هــايی اســت كــه باعــث بيماريهــاي اســكلتي - عــضلاني ميگردد و هر ساله هزينه هنگفتي را بر صاحبان صنايع واقتـصاد كـشورها تحميـل مـي كندبـه طـوري كـه هزينـه مستقيم بيماري اسكلتي - عضلاني در آمريكا در سال 1997 ، 20 بيليون دلار گزارش شده است

در طول انجام يک فرآيند کاری استاتيک توسط افراد، آنها مجبور هستند بدن خود را در وضعيت های خاصی قرار دهند که  اين نگهداشتن بدن در وضعيت خاص، پوسچر (POSTURE) ناميده می شود  .پوسچر ها از لحاظ ارگونوميکی می توانند مطلوب و يا نامطلوب باشند. هـدف ما از بررسـي اين پوسجر ها تحليل دقيق ريسك فاكتورهايی است كه در هنگام كار كـردن بوجـود مـي آيـد كـه يـا بـه طـور مجـزا باعـث آسيب به دستگاه اسكلتي - عضلاني مي گردد ويا باعث تشديد عوارض ميشود.

بطورکلي براي ارزيابي پوسچرها از روش هاي کدگذاري استفاده مي کنند که OWAS و RULA پرکاربرد تـرين آنها هستند کد گذاري تکنيک OWAS براي اعضاي بالا تنه( Upper Limb) بسيار کلي ميباشد و اين در حـالي اسـت کـه عمده اختلالات اسکلتي - ماهيچه اي مرتبط با کار از جمله صدمات ناشي از تروماهاي تجمعـي  (CTDs) و آسـيب هاي ناشي از  حرکات تکراري( RMIs) عموما در اعضاي بالا تنه مخصوصا در مـچ  (Wrist) شـانه  (Shoulder) و کمر (Low Back) رخ ميدهد .

در واقع تکنيک OWAS در پيشگيري از برخي اختلالات اسکلتي - ماهيچه اي مربوط بـه اعـضاي بالاتنـه ازجمله مچ کارايي لازم را ندارد و اين موضوع در هنگام بررسي داده ها و ارائه راه کارهاي اصلاحي مشهود ميشود  بدين منظور تکنيک RULAمعرفي گرديد . اين تکنيک توسط  McAtamneyو Corlett  در سال1993 معرفی گرديد.واژه RULA   مخفف Rapid Upper Limb Assesment بوده و به معناي ارزيابي سريع اعضاي بالا تنه ميباشد.

در اين روش براي آناليز پوسچرهاي کاري هر بخش اصلي بدن بر اساس ميزان جابجايي از وضعيت طبيعي اش ارزيابي ميگردد بدين ترتيب که مطابق با افزايش ميزان انحراف آن بخش از وضعيت طبيعي اش عـددي بـه عنـوان کد پوسچر به آن اختصاص مي يابد . پس از ترکيب کدهاي بدست آمده براي بخـش هـاي مختلـف بـدن و بـرآورد نيروهاي خارجي وماهيچه اي از طريق جداول مربوطه مقدار کد نهايي که بيان کننـده شـدت مخـاطره پوسـچر و سطح اضطراري بودن اصلاحات ميباشد تعيين ميگردد . اين روش شامل 5 شکل است و در آن اعضاي بدن به دو گروه ) A شامل مچ بازو ساعد ) و گروه ) B شامل گردن، تنه و پاها ) تقسيم بندي ميشوند . بطـور کلـي بـراي گروه A واژه Upper Limb و براي گروه B واژه ي Whole Body بکار برده ميشود .

اجراي روش رولا داراي سه مرحله است ، مرحله اول : ثبت وضعيت انجام كار ،مر حله دوم سيستم امتياز دهي ومرحله سوم مشخص كردن سطوح اقدامات(  Action Level  )مي باشد .

مرحله اول :ثبت وضعيت انجام کار

 ارزيابي از وضعيت انجام كار به وسيله مشاهده مستقيم وظايف فرد مورد بررسی در طي چندين سيكل كاري شروع مي شود . ارزيابي وثبت نمره از هر پوسـچر در طـي سـيكل كـاري طبق روش رولا سريع انجام مي شو د . در اين روش نيمه راست يا نيمه چپ جداگانه ارزيابي مي شود وهمچنين ميتوان بعد از مشاهده و  ثبت با  فيلم برداري نيمه ديگر بدن را مورد ارزيابي قرار داد.

ملاحظاتي كه بايد در اجراي روش رولا به آن توجه شود

1.ثبت مشاهدات بصورت مستقيم ( ناظر به فرد ) در طي زمان مشخص شده باشد

2.مدت زمان نمونه برداري 30-  40 دقيقه با وقفه هاي30 ثانيه ای است.

3.هنگام ثبت مشاهدات بايد فرد  15 دقيقه قبل شروع به كار كرده باشد .

4.آموزش وتمرين قبل از شروع روش رولا اهميت بسزائي دارد

5. شناسائي وشناخت كامل روند فرآيند جهت دستيابي به ارتباط بين مشاهدات وضعيت بدن در حين كار مهم است

6.چنانچه كاري از چند وظيفه تشكيل شده باشد وظيفه اي بايد ارزيابي شود كه بيشترين تكرار دارد.

7.در روش رولا درصد زماني محاسبه نمي شود ملاك عمل تكرار كار است

8.ابتدا بايد مطالعات اوليه (pilot study) بصورت تصادفي بين گروه شغلي اجرا گردد.

مرحله دوم:سيستم امتياز دهی

            سيستم امتيازدهی در روش RULA از 6 گام مشخص ، نشان داده شده در شکل 1 پيروی می کند.(در ادامه  اين گام هاشرح داده خواهد شد.) به منظور بوجود آمدن يك روش ارزيابي سـريع ،همانطورکه در قبل هم اشاره شده است،  اعـضاي بـدن بـه دوگـروه B,A طبقه بندی می شوند.گروه A شامل اعضای بازو،ساعد، مچ و گروه B اعضای گردن، تنه وپا می باشند.محدوده حرکتی هر عضو بر اساس زاويه حركتي ( گستره حركتي ) نمره گذاري ميگردد. مثلا نمره يك بيانگر ميزان حركت عضو يـاوضعيت انجام كار آن عضو در حداقل ريسك است. با افزايش نمره وضعيت انجام كار عضو درشـرايط نامـساعد قـرار گرفته وباعث افزايش ريسك است.

گام 1: کاربر بـا اسـتفاده از دامنه زواياي نشان داده شده در شکل2-A مي تواند کد پوسچر هـاي گروه A شامل بـازو(Upper Arm ) سـاعد(Lower Arm) مچ(Wrist) و پيچش مچ(Wrist Twist) را بدست آورد ودر محل های مشخص شده در شکل 1 قرار دهد.  سپس بايد همين فرآيند را براي بدست آوردن کد پوسچر هاي گروهB شامل گردن(Neck) ، تنـه (Trunk) و پاهـا(legs) تکـرار کند با اين تفاوت که بايد از شکل 2-b  استفاده کند.

گام 2:در اين مرحله با داشتن کد پوسچر های گروه A وقرار دادن آنها در جدول3-A ،از تلاقی اين کد پوسچر ها با هم ،امتياز اندام های گروه A بدست می آيد که بايد اين امتياز را در قسمت مربوط به آن در شکل 1 قرار داد.به همين ترتيب با قرار دادن کد پوسچر های گروهB در جدول3-B ،امتياز اندام های گروهB بدست می آيد که بايد در قسمت مربوط به آن در شکل 1 قرار داد.

گام 3:امتياز  نيرو يا فشار(Force) بايد برآورد شود که با استفاده از جدول نمره های نيرو يافشار(Force or Load Score)(جدول 4)انجام می گيرد.اين امتياز  در قسمت مربوطه در شکل 1 قرارمی  گيرد که برای گروه  هایB,A يکسان است.

گام 4:امتياز نيرو های ماهيچه ای از جدول بکـارگري نيـروي ماهيچـه اي(Muscle Use Score)(جدول5) بدست آمده ودر قسمت مربوطه در شکل 1قرار می  گيرد .اين امتياز هم برای گروه هایB,A يکسان است.

گام 5: با استفاده از محاسبات زير امتيازات D,C را بدست آورده و در قسمت مربوطه در شکل 1 قرار می دهيم:

امتياز نيرو+امتيازنيرو های ماهيچه ای+ امتياز اندام های گروه A =امتيازC (بازو،ساعد،مچ،چرخش مچ)

امتياز نيرو+امتيازنيرو های ماهيچه ای+ امتياز اندام های گروه B =امتيازD (گردن،تنه،پا)

گام6: حال براي بدست آوردن امتياز نهايي( Grand Score) بايـستي امتياز هـاي C و D را  ترکيب نمود.اين کار را می توان با استفاده از جدول6  انجام داد .اين جدول از روشن به تاريک جهت نشان دادن ميزان خطر با تاريک شدن نواحي طبقه بندي شده است.از تلاقی امتياز های CوD ، نمره نهايی بدست می آيد که در خانه مربوطه در شکل 1 قرار می گيرد.

مرحله سوم:مشخص کردن سطوح اقدامات:

با انجام مرحله دوم ، امتياز  نهايي براي پوسچرهاي مختلف حاصل می شود .امتياز نهايي در چهارمحدوده کاري مطرح مي شود که تفسير آنها به اين صورت مي باشد:

محدوده کاري اول : عدد 1 يا 2 نشان مي دهد که پوسچر در صورتيکه براي مدت طولاني تکرار نشود يـا در آن حالت باقي نماند قابل قبول مي باشد .

محدوده کاري دوم : عدد 3 يا 4 نشان مي دهد که مي بايستي تحقيقات دقيق و بيشتري بر روي پوسچر صورت بگيرد و احتمالا تغييراتي نيز لازم است .

محدوده کاري سوم : عدد 5 يا 6 نشان مي دهد که مي بايستي به زودي تغييرات و اصـلاحات و نيـز تحقيقـات دقيق تر صورت بگيرد .

محدوده کاري چهارم : اعداد 7 يا بيشتر نشان مي دهـد کـه مـي بايـستي سـريعا تغييـرات و اصـلاحات بـه همـراه تحقيقات دقيق تر صورت پذيرد .

درانتها با يک مثال سعی می شود تا اين روش بهتر توضيح داده شد:

در مطالعه ای که در مورد شرايط کاری رانندگان اتوبوس های شرکت واحد  در تهران انجام شد ، يکی از پوسچرهايی که مورد بررسی قرار گرفت «چرخش به سمت راست يا داخل شدن به ايستگاه»بود .100 مشاهده از مچ، ساعد، بازو، سر، کمر و پاها بر اساس پوسچر ثبت شده صورت گرفت و کدگذاري نهايي بر روي عکسهاي تهيه شده از راننده ها انجام شد و درجدول مربوطه قرار گرفت و به کار ماهيچه نمره يـک داده شـد( به دليل استاتيک بودن کار ) و نمره نيرو صفر در نظر گرفته شد ( به دليل هيدروليک بودن فرمان، راننـده درموقـع چرخش آن نيرويي اعمال نمي کند ).

برای اصلاح اين پوسچر ها 2 پيشنهاد ارائه گرديده است:

1- جايگزين کردن يک سيستم الکترو نيکیبه جای سيستم کنونی دريافت بليط

2- نصب آينه کنار درب جلودر قسمت پايين تر وهمچنين بالا بردن ارتفاع صندلی راننده (تاجايي که به ارتفاع رکبی ارگونوميکی او آسيبی وارد نشود.