آيين نامه تاسيس مراكز بهداشت كار در كارگاهها
آيين نامه تاسيس مراكز بهداشت كار در كارگاهها
فصل اول - كليات
1- به استناد ماده 47 قانون كار آييننامه تاسيس مراكز بهداشت كار در كارگاهها بهمنظور انجام مقاصد زير تهيه و تصويب ميشود.
الف -تامين سلامت و بهداشت جسمي و رواني كارگران در هر شغلي كه باشند و ارتقاء سطح آن.
ب - پيشگيري از حوادث و بيماريهاي ناشي از كار و حفاظت كارگران از خطراتي كه سلامتي آنان را تهديد مينمايند.
ج - بكار گماردن كارگران بكاري كه متناسب با استعداد جسمي و رواني آنان باشد و به عبارت ديگر تطبيق كار با كارگر و بالعكس.
2- از نقطه نظر اين آييننامه اصطلاح مركز بهداشت كار در كارگاه به مراكز اطلاق ميشود كه در محل كار يا در نزديكي آن تشكيل گرديده و فعاليت عمده و اساسي آنها امور بهداشتي و پيشگيري بيماريها و حوادث ناشي از كار باشد.
3- با توجه به اهميت كارگاه مركز بهداشت كار ميتواند منحصر به يك كارگاه بوده (مركز مستقل) و يا مشترك بين چند كارگاه (مركز مشترك بهداشت كار) باشد مركز مشترك ممكن است صنفي يا منطقه اي باشد.
4-تعيين نوع مراكز مشترك بهداشت كار بهوسيله پزشك بازرس كار منطقه و در صورت نبودن پزشك مزبور توسط اداره بهداشت صنعتي وزارت كار و امور اجتماعي تعيين ميشود.
5-مراكز مشترك بهداشت كار نميتوانند از قبول عضويت كارگاهي كه واجد شرايط باشد امتناع نمايند.
6-مراكز بهداشت كار اعم ازمستقل و مشترك بهوسيله يك يا چندپزشك اداره ميشود. در صورت تعدد پزشكان بايد يكي از آنها به عنوان سرپرست مركز بهداشت كار تعيينشود.
7-پزشكان كارگاهها بايد داراي اطلاعات كافي در زمينه بهداشت كار باشند و مادام كه متخصص بهداشت كار براي اشتغال در كليه كارگاهها وجود نداشته باشد پزشكان عمومي پس از طي دوره اختصاصي كه با نظر مراكز دانشگاهي به وسيله وزارت كار و با همكاري وزارت بهداري و ساير موسسات صلاحيت دار تشكيل ميگردد ميتوانند عهدهدار امور مراكز بهداشت كار باشند.
8-وزارت كار و امور اجتماعي داشتن ديپلم بهداشت كار را براي مسئولين مركز بهداشت كار بتدريج و با توجه به امكانات اجباري اعلام مينمايد و براي كارگاههايي كه خطرات شغلي بيشتري دارند اولويت قائل ميگردد.
9 - پس از اعلام مراتب مندرج در بند 8 پزشكاني كه با طي دوره اختصاص در مراكز بهداشت كار مشغول انجام وظيفه ميباشند در صورتي كه بخواهند بكار خود ادامه دهند بايد دوره تكميلي بهداشت كار را بگذرانند.
وزارتكار واموراجتماعي حتيالامكان تسهيلات لازم را برايانجام اينامر فراهم خواهدآورد.
فصل دوم - سازمان
ماده 1: كارگاههاي مشمول قانون كار بايد داراي مراكز بهداشت كار باشند اين مراكز بايد طبق مقررات اين آييننامه تشكيل گرديده و مورد تاييد و قبول وزارت كار و امور اجتماعي قرار گيرد.
ماده 2: مادام كه ايجاد فوري مراكز بهداشت كار در كليه كارگاهها و موسسات ميسر نباشد اين مراكز در وهله اول و حداكثر در مدت دو سال از تاريخ تصويب اين آييننامه در كارگاههاي زير تشكيل ميگردد.
الف - در كارگاههايي كه تعداد كارگران آن بيشتر از 200 نفر باشد.
ب - در كارگاههايي كه از لحاظ حفظ سلامتي كارگر مستلزم مراقبت مخصوص است.
تبصره - نوع كارگاههايي كه اشتغال در آنها مستلزم مراقبت مخصوص است از طرف وزارت كار و امور اجتماعي تعيين و اعلام خواهد شد.
ماده 3: تعداد پزشكان مراكز بهداشت كار به نسبت تعداد كارگران و بر طبق حداقل وقتي كه پزشك بايد صرف رسيدگي باين كارگاهها نمايد بشرح زير تعيين ميشود.
الف- برايكارگاههايي كهاشتغال درآن مستلزم مراقبت مخصوص بوده و ياحداقل10 درصد كارگران آن زن يا كارآموز باشند حداقل يك ساعت كار پزشك براي 10نفر كارگر در ماه.
ب - براي ساير كارگاهها و موسسات بازرگاني و غيره يك ساعت كار پزشك براي 20 نفر كارگر در ماه.
ماده 4: در صورتي كه ساعات كار لازم براساس ماده 3 برابر با بيش از چهل ساعت كار در هفته براي يك پزشك باشد در آن كارگاه بايد مركز مستقل بهداشت كار تشكيل گردد كه شامل يك يا چند پزشك باشد.
اگر ساعت كار لازم كمتر از حد فوق باشد كارفرما ميتواند مركز مستقل بهداشت كار تشكيل دهد يا در مركز مشترك بهداشت كار شركت نمايد.
تبصره - ساعتخدمات پزشكان تماموقت براساس40 ساعت كار در هفته محاسبه ميگردد.
فصل سوم - وظايف
مبحث اول - آزمايشهاي اوليه استخدامي
ماده 5: كارگران و كارآموزان قبل از اشتغال بكار يا كارآموزي بايد مورد آزمايشهاي پزشكي قرار گيرند اين آزمايشها شامل پرتونگاري ريتين نيز خواهد بود مگر در نقاطي كه به تشخيص وزارت كار امكان انجام پرتونگاري وجود نداشته باشد.
اين آزمايشها بايد در درجه اول نكات زير را مشخص نمايد.
1- اعتياد به الكل و مواد مخدره.
2- ابتلاء به بيماري رواني.
3- ابتلاء به بيماري سل ريوي يا بيماريهاي مسري ديگر.
4- قدرت انجام كار مورد نظر.
ماده 6: پس از انجام آزمايشهاي مندرج در ماده 5 در صورت پذيرش برگ گواهي صلاحيت اشتغال بكار از طرف پزشك كار صادر و به كارفرما داده ميشود كه در پرونده كارگر بايگاني و در هنگام بازرسي در اختيار بازرسان كار گذاشته شود. علاوه بر گواهي فوق نتيجه آزمايشها در برگ آزمايش پزشكي كه حاوي تمام نكات باشد منعكس ميگردد. اين برگ آزمايش كه جزء اسرار پزشكي محسوب ميگردد فقط ممكنست در اختيار پزشك كارگاه و پزشك بازرس كار و يا مقامات پزشكي صلاحيتدار قرار گيرد.
تبصره1- مواردي كه اعلام بيماري اجباريست از اين قاعده مستثني است.
تبصره2- نمونه برگآزمايش و گواهينامه توسط وزارتكار تعيينو اعلام خواهد شد.
مبحث دوم - آزمايشهاي ادواري
ماده 7: كارگران كارگاه بايد لااقل سالي يكبار مورد معاينه پزشكي قرار گيرند و نتايج آزمايش در پرونده پزشكي آنها منعكس گردد.
ماده 8: پزشك كار بايد ترتيبي دهد كه كارگران شاغل در كارهاي سخت و زيان آور و كارگران كمتر از 18 سال، زنان باردار، مادران شيرده و معلولين تحت مراقبت مخصوص قرار گيرند. فواصل تجديد معاينات اين افراد نيز از طرف پزشك تعيين خواهد شد. كارفرما مكلف است نسبت به انجام دستورات پزشك كار در اين موارد اقدام لازم بعمل آورد.
مبحث سوم - آزمايشهاي پزشكي و موقع شروع مجدد بكار
ماده 9: بعد از غيبت مربوط به بيماريهاي حرفهاي و حوادث ناشي از كار با غيبت بيش از سه هفته مربوط به بيماريهاي غيرحرفهاي با غيبتهاي مكرر آزمايش پزشكي قبل از شروع مجدد بكار اجباري خواهد بود. اين آزمايش بايد مشخص نمايد كه كارگر ميتواند به كار قبلي اشتغال يابد يا لازم است موقتاً يا براي هميشه به شغل ديگري اشتغال ورزد.
مبحث چهارم - آزمايشهاي تكميلي
ماده 10: در صورتي كه پزشك كار تشخيص دهد آزمايشهاي تكميلي ديگري از قبيل آزمايشهاي غيرباليني از كارگر بايد بعمل آيد كارفرما مكلف است هزينه مربوط به اين آزمايشها را تامين نمايد.
تبصره - مدت زمان لازم براي كليه آزمايشهاي پزشكي جزو مدت و ساعات كار و يا اضافه كار كارگران محسوب ميشود.
مبحث پنجم - مراقبتهاي بهداشتي كارگاه
ماده 11: در موارد زير نظارت و مراقبت به عهده پزشك مركز بهداشت كار بوده و كارفرما مكلف به انجام دستورات پزشك ميباشد.
الف - بهداشت عمومي كارگاه از نظر وضع بهداشتي ساختمان، نظافت آب آشاميدني حمام، دستشويي، رخت كن، مستراح، دفع زباله، فاضلاب و همچنين بهداشت تاسيسات مربوط به رفاه كارگران از قبيل باشگاه، آشپزخانه، سالن غذاخوري، شيرخوارگاه، آسايشگاه، تغذيه و طرز تهيه و توزيع غذايي مصرفي كارگران.
ب - بهداشت محيط كار نسبت به كليه عوامل فيزيكي و شيميايي و بيولوژيكي كه ممكن است سلامت كارگران را مختل سازد مانند گرد و غبار، بخارات و گازهاي زيان آور، تشعشعات و صدا، حرارت، رطوبت، نور، تهيه و ارتعاش.
ج - انجام نمونه برداري و آزمايشهاي لازم.
د- بهبودشرايط كار ازنظرات اثراتنامطلوبيكهكارگران بهمناسبت شغل،سن، جنس، ساعت كار، ميزانكار ومسائلي از قبيل نوبتكاري، كارمزدي و تسلسل كارها با آن مواجه ميشوند.
مبحث ششم - كمكهاي اوليه و مراقبتهاي فوري
ماده 12: انجام كمكهاي اوليه در مورد تصادف و حوادث كار و مراقبتهاي فوري درباره مسموميتها و بيماريهاي اتفاقي بمنظور جلوگيري از تشديد وضع بيمار حادثهديده.
ماده 13: مراكز بهداشت كار بايد آماده براي پذيرش فوري مصدومين و مسمومين باشد. مراكز بهداشت كار موسسات صنعتي كه به اقتضاء شرايط كار ممكن است مخاطراتي از قبيل مسموميت - خفگي به علت گازها - سوختگي - برق گرفتگي و غيره داشته باشند بايد مجهز به وسايل نجات حادثه ديده مخصوصاً سرم - اكسيژن - مقويات قلبي و تنفسي و همچنين افراد ورزيده و آشنا به نحوه تنفس مصنوعي باشند.
كارفرما مكلف است لوازم مورد نياز را تهيه و در اختيار مركز بهداشت كار بگذارد.
مبحث هفتم - تكاليف مشورتي
ماده 14: پزشك مسئول مركز بهداشت كار مشاور بهداشتي مدير كارخانه و عضو كميته حفاظت و بهداشت كارگاه بوده و در جلسات كميتههاي مزبور شركت و در آنچه مربوط به امور بهداشتي و شرايط كار باشد اظهار نظر ميكند.
كارفرما موظف است پيشنهادهاي بهداشتي مسئول مركز بهداشت كار را اجرا نمايد در صورت عدم توافق، نظر پزشك بازرس كار منطقه در اين موارد قطعي خواهد بود.
ماده 15: هرگونه تغيير در تكنيك يا در نوع مواد اوليه و محصول تهيه شده باشد به اطلاع مسئول مركز بهداشت كار برسد تا در صورتي كه تغيير مزبور از لحاظ بهداشتي مضر تشخيص گردد طبق ماده 14 تذكر لازم به كارفرما داده شود.
مبحث هشتم - مطالعات و بررسيها
ماده 16: مركز بهداشت كار بايد با بررسي علل و منشاء غيبت كارگران راههاي پيشگيري از حوادث و بيماريهايي را كه موجب تعطيل كار و غيبت كارگران شده است تعيين و پيشنهاد نمايد.
ماده 17: مركز بهداشت كار بايد پرونده پزشكي براي كارگران تنظيم نمايد و آمارهاي مربوط به حوادث و بيماريهاي ناشي از كار و اطلاعات مربوط به شرايط بهداشتي كارگاه و خدمات مركز بهداشت كار را بطور مرتب تهيه و بهمنظور بررسي نگهداري نمايد.
ماده 18: مسئول مركز بهداشت كار موظف است در صورت مشاهده بيماريهاي شغلي و حوادث ناشي از كار مراتب را به مراجع ذي صلاحيت اعلام نمايد بعلاوه وقتي پزشكي بيماري شغلي خطرناكي در كارگري مشاهده نمود تشخيص قطعي گرديد بايد مراتب را به نحو مقتضي با خود كارگر در ميان بگذارد.
تبصره - نمونه فرمهاي مخصوص گزارش و اعلام بيماريهاي شغلي از طرف وزارت كار و امور اجتماعي تهيه و در دسترس مراكز بهداشت كار گذاشته ميشود.
ماده 19: شركت در مطالعه و طبقه بندي مشاغل بهمنظور نظارت بر تطابق كار با كارگر و واگذاري كارهاي مناسب به كارگران مخصوصاً كارگران معلول با توجه به توانايي جسمي و رواني آنان از وظائف پزشك كار است و كارفرما مكلف است موجب انجام آنرا فراهم نمايد.
فصل چهارم - انتخاب و استخدام پزشكان
ماده 20: پزشك كار بهوسيله كارفرما يا كارفرمايان انتخاب و طبق قراردادي مشغول كار ميشود در قرارداد مزبور بايد تمام نكات و كليه وظائف ناشي از اين نامه و شرايط استخدامي مخصوصاً مدت قرارداد كاملاً تصريح گردد.
يك نسخه از قرارداد تنظيمي بايد به اداره بازرسي كار منطقه فرستاده شود.
فصل پنجم - امور پرستاري
ماده 21: مركز بهداشت كار بايد در تمام اوقات كار داراي پرستار ديپلمه با بهيار آشنا به امور بهداشت صنعتي و حوادث ناشي از كار باشد.
ماده 22: تعداد پرستاران يا بهياران براي مراكزي كه داراي يك پزشك هستند حداقل دو نفر و براي مراكزي كه بيش از يك پزشك دارند بايد براي هر يك نفر پزشك كه اضافه ميشود يك پرستار يا بهيار اضافه در نظر گرفته شود.
ماده 23: ساعت كار پرستاران بايد طوري تنظيم گردد كه حداقل پرستار يا بهيار در تمام اوقات كار در مركز بهداشت كار حاضر باشد.
ماده 24: وظائف پرستاران يا بهياران مراكز بهداشت كار بشرح زير است:
1- انجام امور اداري مركز بهداشت كار زير نظر پزشك مسئول مركز.
2- انجام كمكهاي مقدماتي و فوري پزشكي.
3- كمك به بيماران در انجام دستورات درماني پزشكان.
4- كمك در معاينات پزشكي به پزشك بهداشت كار.
5- نظارت در امور بهداشتي كارگاههاي مربوطه زير نظر پزشك بهداشت كار.
6- همكاري در اجراي برنامههاي آموزش بهداشت در كارگاههاي مربوطه.
7- همكاري در اجراي برنامههاي سالم سازي محيط كار و پيشگيري حوادث
8- انجام خدمات مشورتي در غياب پزشك بهداشت كار
9- تنظيم و نگهداري پروندههاي پزشكي و تهيه گزارشها و آمار.
10- نظارت بر امور كمكهاي اوليه در مركز بهداشت كار و كارگاهها.
فصل ششم - محل و لوازم مراكز بهداشت كار
ماده 25: مركز بهداشت كار بايد در محل مناسبي داخل كارگاه يا در مجاورت آن قرار داشته و داراي قسمتهاي زير باشد:
الف - در مراكزي كه فقط بهوسيله يك پزشك اداره ميشود:
الف - حداقل دو اطاق كه وسعت هر يك از 16 متر مربع كمتر نباشد.
ب - اطاق يا محل مناسبي براي انتظار
ج - سرويسهاي دستشويي، دوش آب سرد و گرم و توالت بهداشتي.
د - اطاقها بايد داراي دستشويي مجهز به آبسرد و گرم، تهويه مناسب و روشنايي كافي و وسايل لازم جهت گرم كردن و خنك كردن بوده و طوري ساخته شده باشند كه هيچگونه صدايي مانع معاينات پزشكي نگردد.
2- در مراكزي كه بيش از يك پزشك دارند يك اطاق براي هر يك از پزشكان اضافه در نظر گرفته شود بعلاوه تعداد متناسب كابين براي تعويض لباس و يك اطاق كوچك براي مراقبت بيماران فراهم باشد.
3- كارگاههايي كه از مركز بهداشت كار مشترك استفاده مينمايند بايد داراي اطاق مناسبي جهت كمكهاي اوليه در كارگاه باشند.
ماده 26: صورت لوازم و وسايل مورد نياز مراكز بهداشت كار و همچنين صورت كارگاههايي كه كار در آنها مستلزم مراقبت مخصوص است از طرف وزارت كار و امور اجتماعي تهيه و در اختيار كارفرمايان واگذار شود.
ماده 27: متخلفين از اجراي مقررات اين آييننامه مشمول شق دوم از ماده 60 قانون كار مصوب اسفند ماه 1337 خواهند بود.
ماده 28: آييننامه تاسيس مراكز بهداشت كار كه مشتمل بر شش فصل و 28 ماده و 6 تبصره ميباشد به استناد ماده 47 قانون كار تدوين و در سيصد و پنجاه و هفتمين جلسه شورايعالي حفاظت فني مورخ 20/5/49 به تصويب نهايي رسيد و قابل اجرا است.