ايمني در نگهداري مواد شيميايي
ايمني در نگهداري مواد شيميايي
مهندس داوود كرماني
( 1 ) آشنايي با لوزي شناسايي خطر
خطرات مواد شيميايي توأم با ازدياد مصرفشان در صنايع مختلف افزايش يافته و از طرفي چون بخاطرسپردن خطرات مواد شيميايي گوناگون و چگونگي مقابله با آنها براي هر شخص امكان پذير نيست .بنابراين جهت سهولت در مورد آگاهي از خطر هر ماده شيميايي از يك لوزي چهار خانه استفاده ميشود . تا هر شخصي با توجه به آشنايي قبلي با مشخصات اين لوزي از چگونگي خطرات آن ماده شيميايي آگاه گردد.
لوزي خطر
لوزي خطر داراي چهار خانه است .
v خانه بالايي مربوط به قابليت اشتعال جسم مي باشد .
v خانهي سمت راست قابليت فعل و انفعال شيميايي ( پايدار و از نظر تركيب با آب) را نشان ميدهد .
v خانه سمت چپ لوزي خطرات بهداشتي ( خطر ماده شيميايي بر روي سلامتي ) را نشان ميدهد .
v خانه پاييني نشان دهنده خطرات خاص ميباشد .
خانههاي لوزي داراي يك زمينه رنگي يا حروف رنگي ثابت بصورت زير مي باشد :
§ رنگ قرمز براي خانه بالا ( قابليت اشتعال )
§ رنگ آبي براي خانه سمت چپ ( خطرات بهداشتي )
§ رنگ زرد براي خانه سمت راست ( قابليت فعل وانفعال شيميايي )
§
هر كدام از موارد فوق ( قابليت فعل و انفعال شيميايي . قابليت اشتعال . خطرات شيميايي ) به پنج درجه تقسيم ميشوند ( از درجه صفر تا درجه 4 ) بطوريكه درجه صفر نشان دهنده بيخطري و درجه 4 نشان دهنده خطر بسيار شديد ميباشد .
ü اين درجه بندي در مورد خطرات خاص وجود ندارد .
قابليت اشتعال مواد شيميايي
درجه 4:
گازهاي شديدا قابل اشتعال و مايعات بسيار فرار قابل اشتعال و موادي كه در حالت گردو غبار در هوا تشكيل مخلوط انفجاري ميدهند. مانند: سولفيد هيدروژن – استالدئيد- اسيد پيكريك.
درجه 3:
مايعاتي كه تقريبا در حرارت نرمال مشتعل ميشوند. مانند: هيدروكسيل امين – فسفر سفيد – استايرن .
درجه 2:
مايعاتي كه جهت مشتعل شدن بايد مقداري حرارت ببينند و جامداتي كه توليد بخارات قابل اشتعال مينمايد. مانند: اسيد استيك – نفتالن – فرم الدئيد.
درجه 1:
موادي كه قبل اشتعال بايد حرارت ببينند. مانند: گليسيرين – سولفور – روي .
درجه صفر :
موادي كه مشتعل نميشوند . مانند : اسيد نيتريك – پراكسيد سديم – اسيد سولفوريك .
خطر بهداشتي مواد
منظور از خطرات بهداشتي همان خطرات و مضرات مواد شيميايي بر روي سلامتي انسان مي باشد و مفهوم درجات پنجگانه آن بشرح زير ميباشد :
درجه 4:
موادي كه مقدار كمي از بخارات آنها ميتواند سبب مرگ شود مانند هيدروژن سيانيد HCN
درجه 3 :
موادي كه خطرات فوقالعاده براي سلامتي دارند مانند سولفيد هيدروژن H2S هيدرواكسيد سديم NaOH فسفر سفيد P
درجه 2 :
موادي كه براي سلامتي خطرناك هستند . مانند اكسيد اتيلن C2H4O نفتالين C10H8
درجه 1:
موادي كه خطرات كمي براي سلامتي دارند . مانند كلسيم Ca
درجه صفر :
مو ادي كه تحت شرايط حريق نيز خطري براي سلامتي توليد نميكنند . برنز. فسفر قرمز
قابليت فعل و انفعال شيميايي
ميزان پايداري و تركيب ماده شيميايي با آب را نشان داده و تقسيم بندي آن بصورت زير است :
درجه 4:
موادي كه در حرارت و فشار معمولي قادر به تجزيه يا واكنش انفجاري است . مانند اسيد پيكريك و تري نيترو تولوئن
درجه 3 :
موادي كه قادر به تجزيه يا واكنش انفجاري بوده ولي جهت اين عمل به چاشني يا حرارت كافي نياز دارند . مانند فلوئر f
درجه 2:
موادي كه در حالت عادي ناپايدار بوده و تغييرات شيميايي يا فته ولي منفجر نميشود
درجه 1 :
موادي كه درحالت عادي پايدار بوده ولي در حرارت و فشار بالا ممكن است ناپايدار شوند و با آب واكنش نمود ه ( ولي نه بشدت ) انرژي آزاد نمايد مانند روي z
درجه صفر :
موادي كه در حالت عادي حتي در شعله پايدار هستند و با آب واكنش نميدهند .مانند ذغال چوب
خطرات خاص
خطرات خاص شامل خطر و اكنش با آب يا پلي مريزه شده و يا خطر مواد راديواكتيو را نشان ميدهد .
اگره منظور خطر استفاده از آب جهت اطفاء حريق باشد ( مثل خاموش كردن حريق سديم با آب ) در خانه پايين يك W كه يك خط از مركز آن گذشته ( W ) قرار داده ميشود و اگر جسم تحت شرايطي پلي مريزه شود علامت در اين خانه جايگزين ميشود .
مواد پليمريزه مواد شيميايي هستند كه به هنگام سوختن گاز سمي توليد ميكنند و به راحتي خاموش نميشوند .