كنترل ريسك
كنترل ريسك (Risk control)
1- تعريف:
زمانيكه خطرات شناسايي و ارزيابي شدهاند، ابزارهاي كنترلي مناسب ميبايست توسعه داده شده و پياده شوند.
فرآيند ارزيابي ريسك با شناسايي و طبقهبندي خطرات به خطرات كنترل شده و خطرات كنترل نشده سر و كار دارد. خطراتي كه "كنترل شده" هستند به فعاليتهاي مضاعف و جديد نياز ندارند. اما خطرات "كنترل نشده" نيازمند اقداماتي براي رسيدن آنها به حدود كنترل هستند.
2- انواع كنترل ريسك
به دو روش ميتوان ابزارهاي كنترل ريسك را دستهبندي كرد.
¨ كنترلهاي ايستگاه كاري ايمن (Safe workplace controls)
¨ كنترلهاي پرسنلي ايمن (Safe person controls)
ابزارهاي كنترلي كه ايستگاه كاري را ايمن ميسازند مطمئناً مؤثرتر از ابزارهايي هستند كه پرسنل را ايمن ميسازند كنترلهاي ايمني ايستگاه كاري بر اين باور هدفگذاري شدهاند كه ريسك مرتبط با يك خطر را براي رسيدن به يك سطح قابل قبول به وسيله تصحيح ايستگاه كاري و/ يا تجهيزات حذف كرده و يا كاهش دهد.
در كنترلهاي ايمني انسان، ريسك مواجهه با يك خطر از طريق كنترلهاي شخصي مثل آموزش، الزامات، تجهيزات ايمني شخصي كاهش مييابد.
3- ردهبندي ابزارهاي كنترل از نظر توالي انجام كنترل
به طور كلي ابزارهاي كنترلي را از نظر توالي و مؤثر بودن به 6 گروه تقسيم ميكنند:
1. حذف كردن(Elimination)
2. جايگزيني(Substitutation)
3. جداسازي(Isolation)
4. كنترل مهندسي (Engineering control)
5. كنترل اداري(Administration control)
6. تجهيزات ايمني شخصي(Personal safety equipment)
3- ردهبندي ابزارهاي كنترل از نظر توالي انجام كنترل
1- حذف خطر (Elimination)
حذف كردن خطر يك راه حل ايدهآل براي كنترل ريسك است. بنابراين در كنترل ريسك ميبايست در رتبه اول تا جايي كه ممكن است خطرات را حذف كرد. مثالهايي از حذف كردن خطر:
¨ تعمير سقف سوله
¨ پركردن ناهمواريهاي كف سالن
¨ حذف مواد پاككننده شيميايي مثل تينر
2- جايگزيني (Substitutation)
در صورتي كه حذف خطر ممكن و ميسر نباشد ميبايست به دنبال كاهش وخامت آن به وسيله جايگزيني بود. تعيين فرآيند جايگزين بسيار مهم است چرا كه فرآيند جديد ممكن است خطرات جديدي را نيز در برداشته باشد. پس به ياد داشته باشيم فرآيندهاي جديد نيز بايد مشمول ارزيابي ريسك قرار گيرند. مثال:
¨ استفاده از تسمه نقالهها و ليفتراكها به جاي حمل و نقل دستي
¨ استفاده از پرينتر ليزري به جاي پرينترهاي سوزني
¨ جايگزيني موتورهاي الكتريكي به جاي موتورهاي بنزيني و يا گازي در ليفتراكها
3- جداسازي (Isolation)
زماني كه حذف يا كاهش وخامت خطر تا حد ممكن انجام شد در صورت وجود خطر نوبت به جداسازي ميرسد.
جداسازي به منظور كاهش رخداد خطر انجام ميگيرد. انواع جداسازي به شرح زير است:
¨ جداسازي (حصاركشي) كلي (Total enclosure)
¨ جداسازي جزئي (Partial enclosure)
¨ جداسازي افراد از خطر
¨ كاهش مواجهه با خطر
جداسازي كلي:
در اين نوع جداسازي منبع خطر به طور كلي ايزوله ميشود. مانند مكانهاي تابش اشعههاي راديواكتيو.
جداسازي جزئي:
در اين نوع جداسازي منبع خطر به طور كلي ايزوله ميشود اما باز هم خطر مواجهه با آن وجود دارد. مثل حفاظهاي تابلوي برق.
جداسازي افراد از خطر:
تا حد ممكن افراد را از منبع خطر دور ميكنند.
كاهش مواجهه با خطر:
محدوديتهايي را در اين زمينه وضع ميكنند مانند عدم ورود افراد متفرقه به محل
4- كنترل مهندسي (Engineering control)
در اين مرحله تعديل و تصحيح ابزارآلات و ماشينها و تسهيلات ايستگاه كاري مدنظر قرار ميگيرد. مثال:
¨ گذاشتن حفاظ كناري براي تسمه نقالهها
¨ تغيير دادن فرم دسته ابزار
5- كنترل اداري (Administration control)
اين دسته از كنترلها را ميتوان به سه گروه تقسيم كرد:
¨ آموزش و اطلاعدهي نسبت به خطرات
¨ سرپرستي، نظارت و راهنمايي
¨ استفاده از سيستمهاي ايمني كار و مجاز بودن به كار (قوانين و مجوزهاي كاري)
مثال:
–استفاده از گردش كاري مخصوصاً براي كارهاي كسلآور
–تعديل شيفتهاي كاري
آموزش، نظارت و سرپرستي براي حصول اطمينان از اينكه كاركنان وظايف خود را با كيفيت مطلوب و بدون دردسر انجام دادهاند لازم ميباشد، دارا بودن دانش و توانايي كار براي آنها الزامي است.
سيستمهاي ايمني كار روشهاي مستند شدهاي براي استفاده مطمئن از تجهيزات، فرآيندها ميباشند. مجوزهاي كار براي كارهايي مانند جوشكاري اكسيد استيلن و كار در فضاهاي بسته، به دليل كنترل كردن عملياتهايي كه ذاتاً خطرناك هستند بكار ميروند.
6- تجهيزات ايمني شخصي (Personal safety equipment)
حتي زمانيكه يك خطر از بين رفته است، استفاده از تجهيزات ايمني شخصي ميتواند ضرورت داشته باشد براي اطمينان از اينكه خطر دوباره بوجود نيايد. تجهيزات ايمني شخصي شامل:
لباس كار:
لباس كار بايد در وضعيت مناسب با كار و اندازه مناسب براي پرسنل باشد.
كفش ايمني:
استفاده از كفشهاي ايمني با محافظ استيل توصيه ميشود. همچنين در جاهايي كه كف سالن مرطوب است از كفشهاي لاستيكي استفاده شود.
كلاه ايمني:
قبل از ورود به محل در مواقعي كه ايجاب ميكند بايد حتماً از كلاه ايمني استفاده كرد.
هميشه مطمئن باشيد كه كلاه ايمني را به همراه داريد.
گوشي ايمني:
از متداولترين خطرات ميتوان سر و صدا را نام برد. براي جلوگيري از آسيب و يا از دست دادن شنوايي در مواقع لازم بايد از آن استفاده كرد.
دستكش ايمني:
دستكشهاي ايمني چند لايه و استاندارد، پوست را از گزند مواد شيميايي و همچنين از ديگر آسيبها مانند كوفتگي، خراش، پارهگي و . . . حفظ ميكنند.
عينك ايمني:
تجهيزات تنفسي:
و . . . . .